🗓 در تقویم سلامت کشور، پانزدهم تیرماه بهعنوان «روز ملی مبارزه با بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان» نامگذاری شده است. این مناسبت، فرصتی مهم برای افزایش آگاهی عمومی و تخصصی در خصوص بیماریهایی است که از حیوانات به انسان منتقل میشوند و میتوانند تهدیدی جدی برای سلامت فردی، عمومی و حتی امنیت غذایی جامعه به شمار روند.
📚 سابقه نامگذاری و اهمیت تاریخی
تاریخچه بزرگداشت این روز، به ثبت یکی از نقاط عطف در تاریخ علم پزشکی و دامپزشکی بازمیگردد؛ روزی که در آن لویی پاستور، دانشمند برجسته فرانسوی، برای نخستینبار واکسن بیماری هاری را به یک کودک مبتلا تزریق کرد و جان او را نجات داد. این اقدام علمی انقلابی، سرآغازی برای توسعه روشهای پیشگیرانه در برابر بیماریهای زئونوز بود.
در همین راستا، با هدف ارتقای همکاریهای بین بخشی و تأکید بر نقش پیشگیری، از سالهای گذشته، ایران نیز با تعیین این روز در تقویم رسمی، تلاش داشته است تا گامی مؤثر در کنترل و کاهش بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان بردارد.
🦠 بیماریهای زئونوز چیستند؟
بیماریهای زئونوز (Zoonoses) به آن دسته از بیماریهای عفونی اطلاق میشود که میان حیوانات مهرهدار و انسان منتقل میشوند. عامل این بیماریها میتواند ویروسی، باکتریایی، انگلی یا قارچی باشد. این بیماریها میتوانند از طریق تماس مستقیم با حیوانات، مصرف فرآوردههای حیوانی آلوده، نیش حشرات یا از طریق محیط آلوده به انسان منتقل شوند.
طبق آمار سازمان جهانی بهداشت، بیش از ۶۰ درصد بیماریهای نوپدید در جهان منشأ حیوانی دارند و این موضوع بر اهمیت نظارت و کنترل آنها میافزاید.
🔍 بیماریهای شایع زئونوز در ایران
در کشور ما، برخی از مهمترین بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان عبارتند از:
• تب مالت (بروسلوز)
• هاری
• سالک
• تب خونریزیدهنده کریمه-کنگو
• کیست هیداتیک (اکینوکوکوز)
• سیاهزخم (آنتراکس)
• آنفلوانزای فوقحاد پرندگان
هر یک از این بیماریها میتوانند به تنهایی تهدیدی جدی برای سلامت فردی، سلامت شغلی و بهداشت عمومی باشند؛ بهویژه در استانهای دارای جمعیت دامدار، روستایی یا افرادی که با حیوانات خانگی یا وحشی در تماس مستقیم هستند.
🎯 اهداف روز ملی
۱. افزایش آگاهی عمومی در زمینه شیوههای انتقال و پیشگیری از بیماریهای زئونوز
2. تأکید بر لزوم همکاری بینبخشی در قالب رویکرد «One Health»، میان وزارت بهداشت، سازمان دامپزشکی، جهاد کشاورزی، محیط زیست و نهادهای مرتبط
3. توسعه برنامههای غربالگری، واکسیناسیون دامها و آموزش گروههای پرخطر شغلی
4. ارتقاء سواد سلامت جامعه در خصوص رعایت بهداشت مواد غذایی دامی، ضدعفونی مناسب محیط و پرهیز از تماس با حیوانات مشکوک
🛡 راهکارهای کلیدی پیشگیری
• واکسیناسیون گسترده دامها و حیوانات خانگی بهویژه علیه بیماری هاری
• استفاده از شیر و لبنیات پاستوریزه و خودداری از مصرف فرآوردههای دامی خام یا نیمپز
• رعایت اصول بهداشتی در تماس با دام و حیوانات خانگی و استفاده از وسایل حفاظت فردی در مشاغل پرخطر
• آموزش خانوادهها، دامداران، کشاورزان، کودکان و دانشآموزان در مورد خطرات بیماریهای زئونوز
• نظارت مستمر بر کشتارگاهها و مراکز نگهداری حیوانات توسط کارشناسان دامپزشکی و بهداشت محیط
👥نقش بیمارستانها و مراکز درمانی
مراکز درمانی، بهویژه بیمارستانهای فعال در حوزه بیماریهای عفونی، میتوانند با تشخیص سریع موارد مشکوک، گزارشدهی به موقع و آموزش بیماران، نقش بسزایی در پیشگیری از گسترش بیماریهای زئونوز ایفا کنند.
بیمارستان تخصصی و فوقتخصصی پارس زاهدان نیز با بهرهمندی از کادر مجرب، واحدهای پیشرفته آزمایشگاهی و تعامل مؤثر با نهادهای ذیربط، همواره آماده ارائه خدمات در راستای پیشگیری و کنترل این بیماریهاست.
روز ملی مبارزه با بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان، یادآور آن است که سلامت انسان، حیوان و محیط زیست بههم گره خوردهاند. توجه به آموزش، پیشگیری، شناسایی بهموقع و همکاری نهادها، مهمترین گام در مسیر کاهش بار بیماریهای زئونوز و حفظ سلامت جامعه است
