۱تا۷ آبانماه هفته ملی اطلاعرسانی هپاتیت، فرصتی است برای جلب توجه جامعه، مسئولان و کادر درمان به یکی از مهمترین چالشهای سلامت عمومی در جهان و کشور ما.
هپاتیت، به معنای التهاب بافت کبد، میتواند در اثر عوامل متعددی از جمله ویروسها، سموم، داروها، الکل و بیماریهای خودایمنی ایجاد شود. در میان انواع مختلف آن، هپاتیتهای ویروسی A، B، C، D و E از اهمیت ویژهای برخوردارند. این بیماریها بهویژه نوع B و C، در صورت مزمنشدن میتوانند منجر به سیروز (نارسایی پیشرونده کبدی) و کارسینوم هپاتوسلولار (سرطان اولیه کبد) شوند.
اپیدمیولوژی و اهمیت بیماری
بر اساس برآوردهای سازمان جهانی بهداشت (WHO)، بیش از ۳۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان به نوعی از هپاتیت مزمن مبتلا هستند، در حالیکه بخش قابلتوجهی از آنها از بیماری خود آگاه نیستند. سالانه نزدیک به یک میلیون نفر در اثر عوارض مرتبط با هپاتیتهای ویروسی جان خود را از دست میدهند.
در ایران، با اجرای برنامهی ملی واکسیناسیون علیه هپاتیت B از سال ۱۳۷۲، میزان شیوع این بیماری بهویژه در نسلهای جدید بهطور قابل ملاحظهای کاهش یافته است. با این وجود، در برخی گروههای پرخطر از جمله بیماران دیالیزی، معتادان تزریقی، کادر درمان و دریافتکنندگان فرآوردههای خونی، احتمال ابتلا همچنان وجود دارد.
انواع هپاتیتهای ویروسی و ویژگیهای آنها
• هپاتیت A:
معمولاً از طریق آب و غذای آلوده منتقل میشود. بیماری حاد و خودمحدودشونده است و به ندرت مزمن میشود. واکسیناسیون و رعایت بهداشت فردی بهترین روشهای پیشگیری هستند.
• هپاتیت B:
از طریق تماس با خون و مایعات بدن، روابط جنسی محافظتنشده، سوزن مشترک و انتقال مادر به نوزاد قابل انتقال است. در بزرگسالان اغلب بهبود مییابد، اما در برخی افراد به شکل مزمن باقی میماند. واکسن مؤثر آن از سالها پیش در دسترس است.
• هپاتیت C:
عمدتاً از راه خون آلوده منتقل میشود. برخلاف نوع B، هنوز واکسنی برای آن وجود ندارد، اما درمانهای جدید با داروهای ضدویروسی مستقیمالاثر (DAAs) میتوانند در بیش از ۹۵٪ بیماران موجب بهبودی کامل شوند.
• هپاتیت D:
فقط در افرادی بروز میکند که به هپاتیت B مبتلا هستند. واکسیناسیون علیه هپاتیت B، از بروز نوع D نیز پیشگیری میکند.
• هپاتیت E:
مشابه نوع A از طریق آب و غذای آلوده منتقل میشود. در بیشتر موارد خفیف است، ولی در زنان باردار ممکن است باعث عوارض شدید شود.
پیشگیری و کنترل
پیشگیری از هپاتیت بر سه اصل اساسی استوار است:
1. واکسیناسیون: مؤثرترین اقدام برای کنترل هپاتیت B. در کشور ما، تزریق واکسن از بدو تولد و برای گروههای در معرض خطر بهصورت رایگان انجام میشود.
2. استانداردسازی خدمات پزشکی و آزمایشگاهی: استفاده از سرنگ و وسایل تزریق یکبار مصرف، رعایت اصول استریل در اقدامات پزشکی و دندانپزشکی، و کنترل دقیق فرآوردههای خونی.
3. آموزش و اطلاعرسانی: افزایش آگاهی جامعه در مورد راههای انتقال و پیشگیری، شناسایی علائم هشداردهنده و ترغیب افراد به انجام تستهای غربالگری.
تشخیص و درمان
تشخیص هپاتیتهای ویروسی معمولاً از طریق آزمایشهای سرولوژیک و مولکولی مانند HBsAg، Anti-HCV و تستهای PCR انجام میشود.
درمان هپاتیت B اغلب شامل داروهای ضدویروسی طولانیمدت مانند تنوفوویر و انتکاویر است که موجب مهار تکثیر ویروس میشوند.
درمان هپاتیت C با داروهای خوراکی جدید (DAAs) انجام میشود که دوره درمانی کوتاه و میزان اثربخشی بسیار بالا دارند.
در موارد حاد یا پیشرفته، پیگیری مداوم وضعیت کبد با تستهای عملکردی (LFTs) و تصویربرداری مانند الاستوگرافی یا فیبرو اسکن ضروری است.
شعار و پیام هفته
شعار امسال هفته ملی اطلاعرسانی هپاتیت:
«هپاتیت را بشناسیم، پیشگیری کنیم، درمان کنیم»
این شعار تأکید دارد که هپاتیت بیماریای قابل پیشگیری و درمانپذیر است، به شرط آنکه آگاهی، آموزش و دسترسی به خدمات بهداشتی برای همگان فراهم شود.
نقش بیمارستان پارس زاهدان در ارتقای سلامت کبد
بیمارستان پارس زاهدان با بهرهگیری از پزشکان متخصص گوارش و کبد، امکانات آزمایشگاهی پیشرفته، و استفاده از تجهیزات مدرن تصویربرداری، در زمینهی تشخیص، پایش و درمان بیماریهای کبدی از جمله هپاتیتهای ویروسی فعالیت دارد.
این بیمارستان در کنار ارائه خدمات درمانی، با اجرای برنامههای آموزشی، غربالگری هدفمند و مشاورههای تخصصی برای بیماران و خانوادهها، در راستای تحقق هدف ملی «ایران عاری از هپاتیت» گام برمیدارد
هپاتیت،بیماری خاموش است اما آگاهی، صدای سلامت ماست
